Finansowanie inwestycji sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce przez fundusze kapitału wysokiego ryzyka, staje się z roku na rok coraz bardziej popularnym mechanizmem wspierania rozwoju innowacyjnych pomysłów. Aktywność funduszy – podmiotów sformalizowanych, rośnie zarówno w ujęciu ilościowym – liczby zrealizowanych projektów inwestycyjnych, jak również wartościowym –wysokości dotychczas zaangażowanego oraz deklarowanego kapitału.

Ale zacznijmy od początku – od definicji. Celem zobrazowania specyfiki tego źródła dofinansowania termin podzielony został na podmiot oraz przedmiot. Otóż, kapitał wysokiego ryzyka (ang. venture capital- VC) według Europejskiego Stowarzyszenia Inwestorów Podwyższonego Ryzyka – European Private Equity & Venture Capital Association (EVCA) – to kapitał średnio oraz długoterminowy, inwestowany w papiery wartościowe o charakterze udziałowym tych przedsiębiorstw, które nie są notowane na giełdzie papierów wartościowych. Celem inwestycji jest późniejsza odsprzedaż lub wycofanie zainwestowanego kapitału i realizacja zysków, których podstawowym źródłem jest przyrost wartości (akcji) przedsiębiorstwa.

Z kolei fundusz uznawany jest za formę wspólnego inwestowania, która polega na zbiorowym lokowaniu środków pieniężnych, a także innych instrumentów finansowych przez uczestników funduszu – zarówno osoby fizyczne, jak i osoby prawne – w określonym celu inwestycyjnym.

Połączenie wskazanych terminów prezentuje wyspecjalizowany podmiot dysponujący kapitałem na cele innowacyjne, a przede wszystkim ryzykowne przedsięwzięcia przedsiębiorstw młodych i dynamicznych, które prognozują wysoki oraz szybki zwrot z zainwestowanych środków. Duże zapotrzebowanie na kapitał wysokiego ryzyka wśród podmiotów sektora MSP wynika m.in. z ograniczeń majątkowych początkujących przedsiębiorców.

Funkcjonujące w Polsce fundusze kapitału wysokiego ryzyka to podmioty działające zarówno w oparciu o kapitał krajowy, jak również zagraniczny. Fundusze te podzielić można na uniwersalne oraz specjalistyczne (branżowe). Niezależnie od ich rodzaju inwestują zgodnie ze swoją ustaloną polityką inwestycyjną w przedsięwzięcia będące na różnych etapach rozwoju -rozpoczynając od fazy seed, poprzez fazę start-up, fazę rozwoju, skończywszy na ekspansji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa. W inwestycjach VC liczy się pomysł, nie etap rozwoju, bo to za pomysłem podążają pieniądze funduszu.

Inwestycja odbywa się poprzez objęcie udziałów lub akcji prywatnych spółek. Sama decyzja funduszu o wejściu kapitałowym poprzedzona jest szczegółową weryfikacją przedstawicieli funduszu. Analizom poddany zostaje: model biznesowy, rynek produktu, potencjalna konkurencja, potencjał menedżerski, jak również posiadane zasoby i dotychczasowe doświadczenia. Fundusz staje się współwłaścicielem spółki, przejmując na siebie znaczny poziom ryzyka – tym samym poprzez członkostwo w radach nadzorczych lub włączanie przedstawicieli funduszu w skład kadry menedżerskiej – sprawuje bieżącą kontrolę nad planowanym do realizacji przedsięwzięciem.

Bezwzględnie, wszystkie inwestycje typu VC ukierunkowane są na wzrost wartości przedsiębiorstwa- co jednocześnie stanowi cel jego właścicieli. Finansowanie, co do zasady, odbywa się w etapach po osiągnięciu założonych ,,kamieni milowych”, co znacznie zwiększa kontrolę nad inwestycją jednocześnie umożliwiając rezygnację z jej kontynuacji w przypadku nierentownych pomysłów. W okresie realizacji nie zakłada się wypłaty dywidendy, a wszelkie zyski reinwestowane są na dalszy rozwój podmiotu.

Wyjście z inwestycji może odbywać się na wiele sposobów. Do najbardziej preferowanych należą zbycie udziałów lub akcji na rynku pozagiełdowym (odsprzedaż udziałów inwestorowi branżowemu lub finansowemu) czy też wprowadzenie spółki na giełdę. Jeśli potencjał rozwojowy podmiotu jest znaczny, fundusz kapitału wysokiego ryzyka może podjąć decyzję o kontynuacji inwestycji obejmując rolę strategicznego inwestora długoterminowego.

Rynek funduszy kapitały wysokiego ryzyka stanowi istotny czynnik rozwoju innowacyjności oraz konkurencyjności polskiej gospodarki. Najczęściej i najchętniej podejmowane są inwestycje w branże takie jak IT/ICT, nanotechnologia, biotechnologia czy medycyna, co nie oznacza, że projekty innych branż nie cieszą się zainteresowaniem. Przykłady projektów dofinansowanych przez fundusze kapitału wysokiego ryzyka to np.: portal społecznościowy NaszaKlasa.pl, portal finansowy Bankier.pl, internetowe biuro podróży Travelplanet.pl, doradztwo finansowe Expander, Dom Maklerski TMS Brokers SA, firma dostawcza Siódemka, bankomaty Euronet, płatności Polcard, sieć przychodni Lux-med Polska, sieć sklepów detalicznych Żabka.

Rynek ten staje się również coraz ważniejszym ogniwem finansowego systemu. Według danych Polskiego Stowarzyszenia Inwestorów Kapitałowych (PSIK) ubiegły rok należy uznać za rekordowy dla Polski pod względem wartości zrealizowanych inwestycji kapitału wysokiego ryzyka. Fundusze zainwestowały ponad 680 mln euro w 57 spółek. Warto jednak zauważyć, że chociaż w liczbach bezwzględnych wartość inwestycji funduszy VC rośnie, to ciągle ich portfel (struktura) jest bardzo jednorodny – widać wyraźną dominację inwestycji w spółki dojrzałe, co nie oznacza, że wzrost zainteresowania podmiotami start-up nie nastąpi.

Aleksandra Rzepecka
© APAULY GROUP Sp. z o.o.